و به اين علت است كه آن را نوروز سلطانى مىنامند و در تقاويم و كتب ، به سال و ماه جلالى ( كه از لفظ جلال الدوله ، لقب ملكشاه ، گرفته شده است ) اشاره مىكنند . سعدى مىگويد : « 1 » اول ارديبهشت‌ماه جلالى * بُلبُلِ گوينده بر منابر قُضبان » « 1 » كار عمر خيام به وضع تاريخ جديدى به‌نام « جلالى » منتهى شد كه از 25 اسفندماه ( 457 ه . ش - 15 مارس 1079 م ) آغاز گرديد . اين كار علمى به‌قدرى دقيق بود كه هر پنجهزار سال فقط يكروز در حساب ايام اختلاف حاصل مىشود ، در صورتىكه در تقويم گرگوارى در هر 3330 سال يكروز اختلاف به‌وجود مىآيد . اين تقويم بىمنازع ماند تا وقتىكه زيج نصير الدين طوسى وضع گرديد « 2 » . . . يكى از شاگردان اين طوسى ، قطب الدين شيرازى است . ( 634 تا 711 ه - 1236 تا 1311 م ) كه در كتابى به‌نام « المناظر » دربارهء پديدهء بينايى و رنگين‌كمان بحث كرده است . توضيحى كه وى داده است عينا مانند توضيحات دكارت است . به‌وسيله يكى از شاگردان او بود كه كتاب « المناظر » ابن هيثم به اروپا راه يافت و تأثير عميق در كارهاى راجربيكن و لئونارد داوينچى و يوهان كپلر بخشيد . . . . علم نجوم بر مبانى و پىهايى كه طوسى ريخته بود پيشرفت كرد . در زمان پادشاهى ميرزا الغ بيگ تيمورى ( كه به سال 853 ه به‌دست پسر خود كشته شد ) تكان تازه‌اى به اين علم داده شد . سهمى را كه اين پادشاه در اين‌باره داشته ، بهتر است از زبان يكى از نويسندگان ايرانى هم‌عصر او بشنويد : نخستين پادشاه دانشمند « در حق سلطان ماضى الغ‌بيك گورگان رحمت الله عليه بايد گفت كه وى پادشاهى عالم و عادل و قادر و قاهر بود ، و در نجوم مرتبتى بلند و در منطق ، نظرى موشكاف داشت . در زمان سلطنتش قدر دانايان به مقامى بلند و در كنف حمايتش منزلت دانشمندان به مرتبتى ارجمند رسيد . در هندسه مظهرى از دقايق و رموز بود ،

--> ( 1 ) . شاخه‌هاى درخت . ( 2 ) . نقد حال ، پيشين ، خواجه نظام الملك ، ص 214 .